De organisatie klopt al sinds begin jaren 2000 aan bij bedrijven in de Benelux om hun afgeschreven computers, tablets, smartphones en andere toestellen te doneren. Die toestellen worden via hun partner Arrow Value Recovery refurbished en verscheept naar een van de 22 Afrikaanse landen waar Close the Gap actief is om daar opnieuw te worden ingezet. Dat is de erg korte versie van het verhaal want in praktijk gaat de aanpak veel breder. Zo werkt de organisatie samen met lokale organisaties om de projecten in goede banen leiden. In Kenia gebeurt dat met Computers For Schools Kenya (CFSK). Zij zorgen ter plaatse voor de verdeling naar scholen maar ook voor ondersteuning.

EUROPEES LEVEREN, LOKAAL UITWERKEN

Data News trok naar Kenia en bezocht Computers For Schools Kenya, diens zusterorganisatie WEEE Centre en een van de scholen waar pc's opnieuw worden ingezet. Dat laatste was een feestelijk moment voor de scholieren waarbij zelfs de gouverneur van Nairobi het project publiekelijk een hart onder de riem stak (al moeten we daarbij nuanceren dat het bijna verkiezingen zijn in Kenia).

Maar de realiteit is dat Close the Gap projecten opzet in een niet-evidente omgeving en in een snel evoluerend landschap, omdat ze zich richten op de scholen in zogenaamde 'base of the pyramid' omgevingen, waar kinderen schoolgaan van ouders die slechts enkele euro's per dag verdienen. De organisatie werkt bewust samen met lokale partners die de noden in Kenia, Tanzania, Congo of de vele andere landen kennen. "Het laatste wat we willen is hier een 'nederzetting' van Close the Gap' opzetten," legt Olivier Vanden Eynde, oprichter en ceo van Close the Gap, uit. "We zijn er om partijen op het terrein te ondersteunen en elkaars zwaktes op te vangen door net de sterktes uit te bouwen langs beide kanten van het continent. Wij geven hen de mogelijkheid om capaciteit op te bouwen en brengen hen in contact met OEM's, internationale recyclers, softwarebedrijven enzovoort. Zij doen de werking op het terrein. Dit is wat ik de 'nieuwe school ontwikkelingssamenwerking' noem."

MANOEUVREREN IN EEN HECTISCH LANDSCHAP

Tegelijk moet de organisatie zich blijven onderscheiden van anderen met minder goede bedoelingen. Het is meer dan enkel perceptie dat het westen van Afrika gebruikt wordt om oude elektronische apparaten te dumpen. Dat zorgt ervoor dat verschillende Afrikaanse landen vandaag een verbod of hoge taksen heffen op tweedehands toestellen. Iets wat de werking van Close the Gap, dat net wel zorgt voor een recyclagecyclus achteraf, er niet makkelijker op maakt. Al begrijpt Vanden Eynde de houding: "De realiteit is dat de overgrote meerderheid van de elektrische producten die in Afrika binnenkomen via de grote havens twijfelachtig of gewoonweg afval is. De volumes van Close the Gap en de enkele vergelijkbare organisaties zijn op dat vlak te klein om dat beeld genuanceerder te maken. Wij willen op onze 'micro' omgeving aantonen dat het wel kan op een wenselijke, schaalbare en impactvolle manier en als dusdanig de overheid inspireren om ons gecreëerde ecosysteem met lokale actoren een wettelijk draagvlak te bieden zodat vele andere spelers kunnen aansluiten en grotere nationale impact realiseren." Al werpt de track record van de NPO wel zijn vruchten af. "Oeganda heeft zeven jaar geleden de grenzen gesloten voor invoer van gebruikt materiaal. Maar omdat ze ons al kenden van voor dat verbod, zowel bij de Belgische ambassade als het ministerie van onderwijs, en we zo transparant mogelijk opereren, hebben we toestemming gekregen om door te gaan met ons werk via een 'waiver'. Die is achteraf uit politieke druk ook wel stopgezet en vandaag werken we er met nieuwe producten, zoals de BRCK hardware (zie kader, nvdr)."

Al is elektronisch afval niet de enige reden voor heffingen en verbodsborden. Ook de Chinezen hebben Afrika al enige tijd ontdekt en hebben er anno 2017 een stevige voet aan wal. Enerzijds worden ertsen verhandeld voor infrastructuur. Maar als 'computerfabriek van de wereld' heeft China er ook baat bij dat de refurbished markt strikt gereguleerd wordt. Dat maakt dat u in sommige landen van de ene dag op de andere ca. 30 procent invoertaksen en BTW betaalt op toestellen die zo goed als gratis worden verdeeld aan doelgroepen zoals publieke scholen, die in een land als Kenia al zeer moeilijk financieel rond komen.

AFRIKA 2.0

Maar de belangrijkste evolutie zit bij de bevolking zelf. Een flink aantal Afrikaanse landen kent nog steeds armoede en honger. Maar hoewel landen als Kenia of Zuid-Afrika daar niet van gespaard blijven, kennen zij al meer dan tien jaar een flinke economische opmars met aandacht voor gezondheidszorg en basisonderwijs. Dat betekent dat het land vandaag ook een pak frisse geesten telt die niet van plan zijn om te wachten op de volgende lading hulpgoederen of pc's.

Die evolutie wil Close the Gap aangrijpen om haar scope te verbreden. Onder meer met een 'impact-first' investeringsfonds om lokaal sociaal ondernemerschap te steunen. "Er is een verschuiving aan de gang in landen als Kenia. Tegelijk zien we dat er steeds meer ondernemers (zoals Brck Education en Kytabu - zie kaders) actief worden in deeltrajecten van onze waardeketen. Zij zijn vaak beter, sneller of meer agile in het creëren van oplossingen." Dat wil niet zeggen dat de organisatie haar activiteiten met refurbished computers gaat stopzetten. Maar ze maakt zich wel op voor een overgang. "Het wordt wellicht een afbouwend en-en verhaal waarbij er een transitie aanbreekt. Moeten we kiezen voor onderwijs of net voor ondernemerschap? De twee moeten samen kunnen. Wat ben je met een onderwijssysteem als er nadien geen job is? Daarom willen we mensen ondersteunen die hun eigen job creëren. Anderzijds krijgen we ook lokaal te horen dat we zeker moeten blijven doen wat we nu doen, in samenwerking met lokale partners als CFSK."

Pieterjan Van Leemputten, fotografie Nicolas Denis